Thema Januari: "Donker" 

Het thema van de maand januari is "Donker".

Het woordenboek definieert donker als niet of weinig verlicht. Fotografie is het vastleggen van licht. Donker is in dit geval “weinig licht”, want echt donker is niet vast te leggen met een camera. En het is eigenlijk nooit echt donker, althans niet in de natuur. De maan en de sterren geven altijd licht, al is het maar een heel klein beetje. Naast dit natuurlijke licht is er het kunstlicht dat door de mensheid gecreëerd wordt. Zeker in de Randstad is het nooit meer echt donker.

Donker kan ook “duister” betekenen. Een duister verhaal, een duister persoon. De donkere kant van iets of iemand.

Technisch gezien is het niet eens heel gemakkelijk om het fenomeen “donker” op de foto vast te leggen. De lichtmeter in uw camera is er op uit om het onderwerp juist te belichten. “Juist” in deze context is dat er zowel lichte partijen als donkere partijen in de foto aanwezig zijn. Onze ogen en brein kunnen hier goed mee omgaan, omdat wij de context van het beeld begrijpen. Een camera, hoe slim dan ook, kan dit niet. Voor een camera is de lichtmeter een signaal dat gebruikt moet worden om een balans te vinden tussen wit en zwart. En daar zit nou net de crux: Als er niet ingegrepen wordt door de fotograaf wordt alles grijs. Stelt u zich een volledig zwart en een volledig wit onderwerp voor. De camera heeft geen context, dus zal proberen het zwarte vlak goed te belichten. De uiteindelijke foto zal daardoor grijs zijn, ergens tussen wit en zwart. Dito voor het witte vlak: een grijze foto. 18% grijs om precies te zijn. Een camera beschouwt wit als heel licht zwart, en zwart als heel donker wit.

Nu fotograferen wij doorgaans geen witte of grijze vlakken, toch? Nou, jawel. Als u een sfeervolle foto van de kerstboom wilt maken in het donker, dan moet het er niet uitzien alsof er extra verlichting geplaatst is. En dat mooie sneeuwlandschap? Grijze sneeuw? Niet de bedoeling!


De afgelopen jaren zijn de lichtmeetsystemen steeds slimmer geworden. Zo kan met onderwerpsherkenning tegenwoordig veel “context” gevonden worden en de belichting zal hierop aangepast worden. Maar als men echt de sfeer wil overbrengen is het nog steeds het beste om de lichtmeter te omzeilen en de belichting handmatig in te stellen. Afhankelijk van het onderwerp kan men ook een van de (half-) automatische belichtingsstanden gebruiken, en dan belichting naar uw hand zetten door middel van de belichtingscorrectie instelling. Een tweede fenomeen waar wij als mens goed in zijn is ons dynamisch bereik.

Dynamisch bereik is het verschil tussen het donkerste en het lichtste onderwerp in een scene. Stelt u zich een toneelvoorstelling voor: De hoofdrolspeler in een schijnwerper, donkere gordijnen op de achtergrond. Wij verbazen ons totaal niet dat wij zowel de hoofdrolspeler als de vouwen in de zwarte gordijnen kunnen zien. In één beeld. Voor een camera ligt dit anders. De hoofdrolspeler is overbelicht als we de vouwen in de gordijnen goed kunnen waarnemen, of de gordijnen zijn volledig zwart, zonder detail, als de hoofdrolspeler goed belicht is. Hoewel de huidige generatie camera’s een geweldig dynamisch bereik hebben, is dit toch beperkt ten opzichte van onze ogen. Een typisch vorm van fotografie die dit probeert op te lossen is zogenaamde HDR (High Dynamic Range) fotografie. Door meerdere opnamen te maken, zowel onder-, over- en juist belicht, en deze te combineren in beeldbewerkingssoftware, kunnen zowel de donkere als de lichtere partijen uit verschillende opnames gebruikt worden. Nu hebben wij een beeld waarin alles goed belicht is. Pas wel op dat het uiteindelijke beeld niet onnatuurlijk wordt. En: Als het dan toch moet, ga dan volledig “over de top”, en maak er een kunstwerk van!

Prijzen januari:

Vakjuryprijs: Nikon D3400 + 18-55mm VR (t.w.v. €489)
Publieksprijs: Nikon Coolpix A900 (t.w.v. €379) 

Upload uw beste foto en maak kans op de vakjury- of publieksprijs van deze maand. Inzenden voor het thema van januari kan tot 27 januari 17.00 uur.

De foto's op deze pagina zijn gemaakt door Thomas Palmen Photography. Volg Thomas op Instagram!

Terug naar de overzichtspagina