De intrigerende verhalen achter de foto’s van Ilvy Njiokiktjien

Dit voorjaar staat Kamera Express in het teken van de verhalen van beeldmakers. Tijdens dit interview spraken we Ilvy Njiokiktjien (1984) die het vertellen van verhalen met haar foto’s op een unieke en intrigerende wijze meester is.

Een verhaal vertellen met foto’s lijkt Njiokiktjien bijna aangeboren. Tijdens een uitwisselingsjaar in Amerika kwam Ilvy voor het eerst in aanraking met fotografie en dit heeft haar sindsdien niet meer losgelaten. De combinatie van fotografie en een nieuwsgierig karakter stuurde haar al snel in de richting van fotojournalistiek, een discipline waar alles draait om het vangen van het nieuws in één of enkele beelden.

Ilvy praat graag met mensen en is oprecht betrokken bij de verhalen die verteld worden. Hierdoor kan en mag ze dichtbij haar onderwerpen komen waardoor ze intieme, intense en vaak confronterende foto’s weet te maken. Ilvy: ‘Mensen zijn bijna altijd het onderwerp van mijn foto’s, hun emoties vertellen het verhaal. Hoe beter ik hen leer kennen, hoe beter ik weet waar ik op moet letten om het juiste moment vast te leggen. Dat gaat soms ver waardoor ik meeleef met hun emoties.’

Leegte

Ilvy: ‘In 2014 werd vlucht MH-17 boven Oekraïne uit de lucht geschoten, hierbij kwamen bijna 200 Nederlanders om het leven. Veel fotografen stonden paraat met lange telelenzen om de ramp vast te leggen en schrijvers plozen het internet uit om meer informatie over de slachtoffers te vinden. Ik heb ervoor gekozen juist de leegtes te laten zien die de slachtoffers achterlieten.’ Ilvy richtte zich in deze reeks op de slaapkamers, huiskamers en kantoren van de slachtoffers en hoe ze die achterlieten voor ze op reis gingen. Persoonlijke spulletjes, een rommelig bureau, het verhaal en het verdriet is voor altijd bevroren in de details van de leegte. ‘Wat raakt is de herkenbaarheid, misschien hadden deze mensen in hun vakantiestress geen tijd meer om het bed op te maken voor hun vertrek. En anderen zullen weer eigen details in de foto herkennen’ aldus Ilvy.

Vertrouwen en verbondenheid

'Om dit soort foto’s te kunnen en mogen maken is een vertrouwensband en verbondenheid onmisbaar. Want wat je niet ziet in sommige van mijn fotoseries is de hoeveelheid werk die eraan vooraf is gegaan. Ilvy: ‘Nadat een idee ontstaan is volgen er uren, dagen en soms weken van onderzoek, mensen leren kennen en het vertrouwen overbrengen dat je iets moois probeert te realiseren. En dat alles voordat er ook maar één foto gemaakt is. Vaak bestaat mijn werk uit 70% voorbereiding en slechts uit 30% daadwerkelijk fotograferen.’

Uitvaart Mandela

Ilvy: ‘Tussen 2007 en 2019 heb ik in Zuid-Afrika gewerkt aan een project over de jeugd die is opgegroeid met Mandela als leider van het land. Toen Mandela overleed wilde ik zo goed mogelijk alles rondom de begrafenis vastleggen, met name de ongekende chaos die er op dat moment in de Zuid-Afrikaanse hoofdstad Pretoria heerste. Gedurende drie dagen lag Mandela overdag opgebaard in het regeringsgebouw waar mensen afscheid konden nemen, elke ochtend werd zijn lichaam vanuit het mortuarium naar het uniegebouw gereden en elke avond ging hij weer terug. Omdat zoveel mensen een laatste groet wilden brengen stonden er rijen van uren, soms dagen, waarbij uiteindelijk heel veel mensen geen laatste groet konden brengen. De dagelijkse stoet van en naar het uniegebouw werd voor velen dan ook de manier om afscheid te nemen.’

Een kwestie van geluk en toewijding

Ilvy: ‘De eerste keer dat de lijkwagen voorbijkwam, zag ik het beeld wat ik graag wilde vangen: de drukte en chaos van mensen door de zijruit van de lijkwagen, met op de voorgrond de kist van Mandela. Twee dagen lang stond ik langs de kant met slechts één kans om het juist beeld te schieten. De vele onvoorziene omstandigheden maakten het lastig waardoor ik na twee dagen nog niet het juiste shot had en alles aankwam op de laatste dag. Na vier uur wachten in de regen leek het erop dat de stoet niet meer langs zou komen. Iedereen droop af, inclusief ik. Toen ik net bij mijn auto aankwam, hoorde ik boven mijn hoofd de helikopter die de dagen ervoor de stoet begeleidde…dus toch! Sprintend kwam ik net op tijd aan om mijn camera aan te zetten en te schieten. Er was geen tijd voor instellingen, ik heb op dat moment gewoon geschoten met de instellingen waarop de camera stond. Uiteindelijk heb ik veel geluk gehad, de uiteindelijke foto geeft precies weer wat ik wilde, de regen op de ruit, en heftige emotie van de omstanders, de wagen en de kist, de vlag en in de reflectie een Zuid-Afrikaanse boom.’

Oekraïne

Ilvy: ‘Dit afscheid van twee jonge geliefden speelt zich af op het treinstation van Lviv, de grootste stad van het westelijke deel van Oekraïne. De soldaat in de trein is al vanaf zijn 15e in training als beroepsmilitair en nu, zes jaar later, mag hij eindelijk op missie naar het front in Kramatorsk om te strijden voor zijn land. Dit is waarvoor hij getraind heeft, hij kijkt ernaar uit. Zijn vriendin (20) rechts vindt het afgrijselijk en de gedachte dat hij misschien niet levend terugkeert is logischerwijs ondragelijk voor haar. Ik raakte in gesprek met het koppel waardoor ik het verhaal achter hun afscheid beter begreep. Dit gaf mij de kans dichtbij te komen en haar emotie op een intieme manier vast te leggen. Door onduidelijkheid over de vertrektijd van de treinen hebben ze tot driemaal toe definitief afscheid genomen voordat hij daadwerkelijk vertrok. Hoe hard ook, dit gaf mij twee extra kansen het juiste beeld te fotograferen waarmee hun verhaal verteld wordt. Het hele afscheid heeft bijna vier uur geduurd, iets wat men zich niet altijd realiseert: fotograferen is vooral veel wachten en geduld hebben.’